Mylos FX
Νέα Φιλαδέλφεια - Νέα Χαλκηδόνα
Mylos

Τα Νικολοβάρβαρα κι οι Άγιοι του Δεκεμβρίου, της Αρετής Παπαδοπούλου

0 545

Σύμφωνα με την ελληνική λαϊκή παράδοση η έναρξη του χειμώνα και οι καιρικές μεταβολές συσχετίζονται με το εορτολόγιο της ορθόδοξης Εκκλησίας.

 

Έτσι, το κρύο “αντρειώνει” την τελευταία μέρα του Νοέμβρη, στη γιορτή τ’ Άι Ανδρέα, δίνοντάς μας 4 μέρες για να προετοιμαστούμε, ώσπου η Αγιά Βαρβάρα να “βαρβαρώσει” το κρύο να δυσκολέψει η κατάσταση. Την επομένη έρχεται ο Άι Σάββας που “σαβανώνει”, προετοιμάζοντας τον επερχόμενο χιονιά, αφού από τις 6 Δεκεμβρίου ο Άι Νικόλας, “παραχώνει” (στο χιόνι).

 

Το εορταστικό αυτό “τρίγωνο”, η λαϊκή σοφία το ονόμασε “τα Νικολοβάρβαρα”, ενώ οι τρεις Άγιοι που το συγκροτούν, αποτελούν παράλληλα και τους προστάτες γενικευμένων, αλλά και συγκεκριμένων κατηγοριών του πληθυσμού.

Έτσι η Αγ. Βαρβάρα ως γνωστόν αποτελεί την προστάτιδα του Πυροβολικού. Λιγότερο γνωστό είναι πως η Αγία, θεωρείται πως προστατεύει τους πυροτεχνουργούς, τις έγκυες γυναίκες, τους ασθενείς λοιμωδών νοσημάτων, και πως στη Δύση την επικαλούνται επίσης οι φυλακισμένοι, οι μάγειροι, και παλιότερα οι χαλκουργοί και οι κωδωνοποιοί.

Ο Όσιος Σάββας ο ηγιασμένος, με καταγωγή απ’ την Καππαδοκία θεωρείται ο θαυματουργός προστάτης των φτωχών και των ασθενών, καθώς σε όλη τη ζωή του ασχολήθηκε με την ανακούφισή τους.

Ο Άγιος Νικόλαος, αρχιεπίσκοπος Μύρων της Λυκίας, αποτελεί τον προστάτη ναυτικών και θαλασσοπόρων, που επεμβαίνει και σώζει θαυματουργικά όποιον τον επικαλεστεί σε στιγμή κινδύνου από θαλασσοταραχή. Οι αγιογράφοι τον παριστάνουν πολλές φορές σαν καραβοκύρη βουτηγμένο στην αλμύρα, ενώ τα αφιερώματα στους ναούς και τα εικονίσματά του, σε κάποιες περιοχές συναγωνίζονται, ακόμα κι αυτά της Μεγαλόχαρης.

Λιγότερο γνωστό είναι, πως στον Άγιο Νικόλαο, αποδίδεται και ο ρόλος του γονιού για τα ορφανά παιδιά, και τους ανθρώπους που τους βασανίζει η μοναξιά, ενώ για τους δυτικούς αυτός φέρνει τα δώρα των Χριστουγέννων.

Στα βυζαντινά χρόνια της μετάβασης απ’ το δωδεκάθεο στον χριστιανισμό, έλεγαν  πως η αγάπη του Αγίου Νικολάου για τους ανθρώπους  υπέταξε τον Ποσειδώνα, που ως τότε κυρίευε τους ανέμους και τις τρικυμίες, χρησιμοποιώντας την δύναμή του ως παιχνίδι ή ως μέσον εκδίκησης.

 

Πολλές είναι οι παραδοσιακές λαϊκές παροιμίες για τα “Νικολοβάρβαρα” που η προφορική παράδοση έφερε στις μέρες μας:

  • Αγιά Βαρβάρα μίλησε κι ο Σάββας απλοήθη (ή απεκρίθη): Μαζώχτε ξύλα κι άχερα και σύρτε και στο μύλο τι Άι Νικόλας έρχεται τα χιόνια φορτωμένος!
  • Νικολίτσι, Βαρβαρίτσι, Σάββα τ’ ήθελες στη μέση;
  • Τ’ άη-Νικολοβάρβαρα κι οι τοίχοι αποξυλώσανε!
  • Τα Νικολοβάρβαρα σιμά στο σταύλο! (για ζεστασιά)
  • Η Αγιά-Βαρβάρα βαρβαρώνει, ο Άι Σάββας σαβανώνει, κι ο Άι Νικόλας παραχώνει
  • Νικολίτσα, Βαρβαρίτσα μπρος οπίσω ο χειμώνας.
  • Τ’ άη Νικολοβάρβαρα κάνει νερά και χιόνια!
  • Μπρος πίσω τα Νικολοβάρβαρα πέφτουνε χιόνια τάρταρα
  • Κρατεί της Αγιά-Βαρβάρας τα κλειδιά (τεμπελιάζει).
  • Τα Νικολοβάρβαρα κατεβασιές και χιόνια, μπουράσκες και τελώνια!
  • Η Αγιά-Βαρβάρα γέννησε κι Άη-Σάββας το εδέχθη κι ο Άη-Νικόλας έτρεξε, να πάει να το βαφτίσει (εννοώντας το χιόνι)

 

Πολλά τα έθιμα του Ελληνισμού για τα Νικολοβάρβαρα, που όπως όλα διαφοροποιούνται, αναλόγως περιοχής:

Στον Πόντο, ο πρώτος μήνας του χειμώνα, και τελευταίος της χρονιάς, που έφερνε τον Χριστό στον κόσμο, λέγονταν “Χριστιαννάρτς”. Στις 4 του μήνα ένας ηλικιωμένος της οικογένειας έφτιαχνε μελόπιτα με σιτάρι και καρύδια και με το μέλι σχημάτιζε σταυρό, στην είσοδο του σπιτιού. Οι νοικοκυρές έφτιαχναν τη λεγόμενη βαρβάρα, με στάρι, καλαμπόκι και φασόλια και τη μοίραζαν στη γειτονιά.

Η ποντιακή παροιμία για τα Νικολοβάρβαρα είναι :

Άε-Βαρβάρα φύσα, Άε-Σάββα χόντσον κι Άε-Νικόλα έβγαλλ’ το ση δεντρού την τα πάν.

Στην Ιωνία τη μελόπιτα την έφτιαχναν οι ανύπαντρες κοπέλες, και μετά την μοίραζαν σε τρίστρατο στους περαστικούς για να έχουν καλό τυχερό.

Στη Δράμα η λίμνη της Αγ. Βαρβάρας κάθε χρόνο γεμίζει από αυτοσχέδια καραβάκια που από παλιά φτιάχνονταν για να μεταφέρουν τα κεράκια στο εκκλησάκι της, που βρίσκεται στον πυθμένα. Σύμφωνα με την παράδοση, όταν οι Τούρκοι θέλησαν να γκρεμίσουν τον ναό  και στη θέση του να χτίσουν ένα τζαμί, η Αγία ανήμερα στη γιορτή της  πλημμύρισε την περιοχή με νερό, δημιουργώντας τη μεγάλη λίμνη της Δράμας.

 

 

Το έθιμο με τα καραβάκια:

Στις 3 Δεκεμβρίου παραμονή της Αγίας Βαρβάρας, το απόγευμα, από κάθε γωνιά της πόλης θα ξεπροβάλλουν οι μικροί “καπετάνιοι”, για να ρίξουν τα καραβάκια που έφτιαξαν στη μεγάλη λίμνη (πηγές) της Αγίας Βαρβάρας. Στη λίμνη που στον πυθμένα της βρίσκονται τα θεμέλια από το παλιό εκκλησάκι της Αγίας.

Η Αγία Βαρβάρα σύμφωνα με τον θρύλο, ήταν και η προστάτιδα των κοριτσιών που προσευχόταν για υγεία και βοηθούσε τα τυχερά του γάμου τους. Έριχναν στη λίμνη με ελπίδα και πίστη ένα κερί πάνω σε ένα ξύλο και εάν αυτό κατευθυνόταν προς τα θεμέλια από το παλιό εκκλησάκι εντός της λίμνης τότε η ευχή θα πραγματοποιούνταν γρήγορα.

Τα χρόνια πέρασαν και όμως το έθιμο με τα κεράκια στη λίμνη έμεινε. Μόνο που τα κεράκια τώρα ταξιδεύουν πάνω σε καράβια φτιαγμένα από παιδικά χεράκια, δημιουργώντας μια πανέμορφη και μοναδική ατμόσφαιρα. Ότι καιρό και να έχει, χιόνι, βροχή ή τσουχτερό κρύο πάντα στις 3 Δεκεμβρίου, μετά τον πανηγυρικό εσπερινό, οι μικροί καραβοκύρηδες βρίσκονται στις θέσεις τους και καμαρώνουν το καράβι τους μέχρι να καεί ή να πλεύσει μακριά μαζί με τα υπόλοιπα.

Το μεσημέρι της παραμονής γίνεται η περιφορά της εικόνας της Αγίας Βαρβάρας σε συνοικίες της πόλης, συνοδευόμενη και από την μπάντα της περιοχής.

Στη Θράκη που για όλες τις γιορτές συνήθιζαν να λένε :

“Όλ` οι άγιοι μας ήτανε βοηθοί, μόνε μεις τώρα που δεν τους ακολουθούμε και δεν κάμε τα χρέη μας και δεν τους γιορτάζμε, χαλάσαμε τη θρησκεία κι` ο Θεός μας έδωσε την οργή τ`”, ειδικώς τον μήνα Δεκέμβριο  ήταν ιδιαιτέρως προσεκτικοί στην τήρηση των εθίμων των Νικολοβαρβάρων.

Η παράδοση λέει πως η Αγία Βαρβάρα, προσευχήθηκε να παραμορφωθεί από ευλογιά, ώστε να μην την παντρευτεί ο ειδωλολάτρης που όρισε ο πατέρας της. Έτσι στη γιορτή της, ειδικώς οι μητέρες, για να προστατέψουν τα παιδιά τους απ’ τη “βλογιά”, έφτιαχναν τη “βαρβάρα” με μεγάλη επιμέλεια (στάρι με ζάχαρη, ξηρούς καρπούς και μυρωδικά), αλλά και μελόπιτα που την πήγαιναν στον παπά να τη διαβάσει (κατάλοιπο λατρείας θεάς Εκάτης). Έπειτα μοίραζαν τα γλυκά σε γείτονες, συγγενείς και φίλους. Αν μάλιστα, η “βαρβάρα”, γινόταν πιο άσπρη από συνήθως, σήμαινε πως το χιόνι ήταν θέμα λίγων ημερών.

 

 

Για τον Άγιο Νικόλαο, η θρακική παράδοση, μας κληροδότησε με ένα λαϊκό παραμύθι:

Κάποτε οι άγιοι παραξενεύτηκαν που οι πιστοί δεν τους επικαλούνταν τόσο συχνά όσο αυτόν. Ο Άγιος Κασσιανός μάλιστα παραπονέθηκε στον Θεό που έστειλε αγγέλους να του φέρουν τον Άγιο Νικόλαο. Όμως εκείνος άργησε να πάει, γιατί θαλασσοδέρνονταν για να σώσει ναυαγούς, στη θάλασσα του Μαρμαρά.

Όταν τελικά παρουσιάστηκε, ήταν κατάκοπος και βρεγμένος κι ο Θεός μόλις τον αντίκρισε, είπε στον Άγιο Κασσιανό:

Ιδού ο λόγος που ο Νικόλαος δέχεται περισσότερες προσευχές και τάματα. Κι επειδή στην καρδιά σου φώλιασε ζήλια για τον αδερφό σου, εσύ δεν θα γιορτάζεις κάθε χρόνο όπως οι άλλοι Άγιοι, αλλά κάθε τέσσερα, αφού η γιορτή σου θα είναι στις 29 Φλεβάρη.

Χαρακτηριστικά ο ανατολικοθρακιώτης Γεώργιος Βιζυηνός αναφέρει στους στίχους του:

“Κι’ ἄν δὲν σὲ παύω στὴν στιγμὴ ἀπ’ τὴν Ἁγιωσύνη, μὴ τὸ ’πῇς ἀξιὰ δική σου. Ἁγιότη πὤδωκ’ ὁ λαός, δὲν εἰμπορεῖ οὔτ’ ὁ Θεὸς νὰ τὴν ἐπάρῃ ’πίσου! Γιὰ τὴν αὐθάδεια πλὴν αὐτή, σοῦ μεταθέτω τὴν γιορτή. Τί ’μέρα σ’ ἔχω δώσει; Φευρουαρίου ’κοσεννιά: ’Σὲ κάθε τέταρτη χρονιά, διὰ νὰ βάλῃς γνώση!”

 

 

Και κάπως έτσι φτάνουμε στις 12 Δεκεμβρίου που γιορτάζεται ο Άγιος Σπυρίδωνας  και η μέρα αρχίζει “σπυρί-σπυρί” να μεγαλώνει, έτσι η γνωστή παροιμία για τα Νικολοβάρβαρα τροποποιείται με προσθήκη ενός αισιόδοξου στίχου και γίνεται:

Αγιά Βαρβάρα βαρβαρώνει, Άι Σάββας σαβανώνει, Άι Νικόλας παραχώνει, κι Αι Σπυρίδωνας γλυτώνει.

Στη Σηλυβρία δε  υπήρχε μια βυζαντινή εκκλησία, που το μάρμαρο της πόρτας της υγραίνονταν θαυματουργικά με λάδι. Οι πιστοί το σκούπιζαν και το είχαν φάρμακο για ανακούφιση των πονεμένων αυτιών.

Τρεις μέρες αργότερα ο Άγιος Ελευθέριος στέκεται στο πλευρό των επίτοκων, που τον επικαλούνται για να “ελευθερωθούν” ομαλά και με ασφάλεια δική τους και του βρέφους, ενώ οι τελευταίες μεγάλες γιορτές εν αναμονή των Χριστουγέννων, τοποθετούνται στις 16 αλλά και στις 18 Δεκεμβρίου, και πρόκειται για τις δύο γιορτές του Αγίου Μοδέστου που είναι ο προστάτης των οικιακών ζώων. Σημαντικότατος Άγιος για την ελληνική ύπαιθρο, καθώς η καλή κατάσταση των ζώων, ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την ευημερία των οικογενειών. Ειδικώς οι κτηνοτρόφοι, τιμούν τον Άγιο κάνοντας “άρτο για τα χαϊβάνια” (για τα ζώα), και κόλλυβα, ενώ τα ραντίζουν με αγιασμό.

 

 

 

 

 

 

 

της Αρετής Παπαδοπούλου, συμπολίτισσας Μικρασιάτισσας τρίτης γενιάς, μέλους του διοικητικού συμβουλίου του Παραδοσιακού Πολιτιστικού Συλλόγου Η ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑ

 

 

Πηγές: PONTOSNEWS – ENROMIOSINI

Αφήστε μια απάντηση

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί.

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία περιήγησής σας. Υποθέτουμε ότι συμφωνείτε, εφόσον συνεχίζετε να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα. Αποδοχή Διαβάστε Περισσότερα